Endocrine disruptors in milk and dairy products – occurrence, levels and risk assessment

Sadowska-Rociek A., Florkiewicz A. & Filipiak-Florkiewicz A. (2026). Endocrine disruptors in milk and dairy products – occurrence, levels and risk assessment. NFS Journal, 100292. https://doi.org/10.1016/j.nfs.2026.100292.

Streszczenie: Stosowanie tworzyw sztucznych w przemyśle spożywczym wiąże się z ryzykiem migracji niektórych związków chemicznych do produktu. Większość tych substancji zaliczana jest do związków zaburzających gospodarkę hormonalną (Endocrine disruptor compounds, EDC), które mogą zakłócać funkcjonowanie układu hormonalnego, przyczyniając się tym samym do szeregu problemów zdrowotnych. Mleko i produkty mleczne są szczególnie narażone na to zagrożenie ze względu na ich popularność i wysokie spożycie. Dlatego też celem niniejszej pracy była ocena występowania wybranych związków należących do EDC w 97 produktach mlecznych (jogurty, maślanki, kefiry, śmietany, mleka zagęszczone) dostępnych w sprzedaży detalicznej na polskim rynku. Próbki przygotowano z wykorzystaniem zmodyfikowanej techniki QuEChERS, a następnie poddano analizie metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC–MS). Zbadano również skład produktów mlecznych. W analizowanych produktach najczęściej identyfikowanymi związkami były: ftalan dietylu (DEP), ftalan izobutylu (DIBP), ftalan dicykloheksylu (DCHP), 2,4-di-tert-butylofenol (2,4-DtBP), benzofenon, bisfenol AF (BPAF) oraz cytrynian acetylotributylu (ATBC). Nie wykryto bisfenoli A, E, G, M i S ani niektórych ftalanów, w tym ftalanu di(2-etyloheksylu) (DEHP). Obecność bisfenolu A stwierdzono jedynie w czterech próbkach, w zakresie od 1,73 do 20,4 μg/kg. Najwyższą zawartość odnotowano dla związków 2,4-DtBP (42,6–3580 μg/kg) oraz BPAF (9,2–254 μg/kg). Uzyskane wartości nie przekraczały limitów migracji specyficznej (SML) ustalonych przez unijne prawodawstwo. Istotnie wyższe poziomy EDC stwierdzono w produktach fermentowanych oraz w tych o wysokiej zawartości tłuszczu, a także w produktach pakowanych w opakowania polistyrenowe. W ramach oceny ryzyka zdrowotnego stwierdzono potencjalne zagrożenie dla zdrowia, szczególnie w przypadku niemowląt i małych dzieci. Spożycie produktów mlecznych jest wysoce zalecane we wszystkich grupach wiekowych, niemniej jednak istotne jest wybieranie opakowań minimalizujących migrację substancji zaburzających gospodarkę hormonalną, unikanie włączania do diety dzieci produktów przetworzonych (takich jak mleko zagęszczone), a także produktów fermentowanych lub o wysokiej zawartości tłuszczu. Po raz pierwszy wykazano również, że produkty mleczne mogą zawierać znaczne ilości związków 2,4-DtBP i ATBC – substancji wcześniej uznawanych za nieszkodliwe, a których wpływ na zdrowie jest obecnie ponownie poddawany ocenie pod kątem potencjalnego negatywnego oddziaływania na organizmy żywe. Wyniki wskazują również, że w przypadku niektórych związków, takich jak BPAF, istnieje pilna potrzeba ustalenia wartości odpowiednich wskaźników toksykologicznych, co pozwoliłoby na dokładniejszą ocenę ryzyka zdrowotnego dla konsumentów.

Odnośnik do oryginalnej pracy: https://doi.org/10.1016/j.nfs.2026.100292