Szołtysik M., Dibagar N., Słupska M., Serowik M., Gryszkin A. & Figiel A. (2026). Physical Instability and Functional Deterioration of High-Protein Dairy Powders: Mechanisms of Caking, Agglomeration, and Rehydration Loss. Molecules, 31(13), 2230. https://doi.org/10.3390/molecules31132230.

Streszczenie: Dynamiczny rozwój rynku wysokobiałkowych proszków mlecznych (HPDP) obejmujących koncentraty i izolaty białek mleka (MPC/MPI), białek serwatkowych (WPC/WPI) oraz kazeiny micelarnej (MCC/MCI) zwiększył potrzebę zrozumienia zjawisk niestabilności występujących podczas ich przetwarzania i przechowywania. Produkty te charakteryzują się obecnością bogatych w białko matryc amorficznych, w których mobilność cząsteczkowa, skład powierzchni międzyfazowej oraz oddziaływania z udziałem minerałów determinują zarówno stabilność fizyczną, jak i właściwości funkcjonalne. Co istotne, wspomniane zjawiska niestabilności fizycznej są ściśle powiązane z pogorszeniem właściwości użytkowych, zwłaszcza w zakresie zwilżalności, dyspergowalności i ro zpuszczalności podczas rehydratacji. Niniejsza praca przeglądowa przedstawia zintegrowane ujęcie mechanistyczne, łączące zjawisk o niestabilności na etapach przetwarzania, przechowywania i rekonstytucji, a tym samym porządkuje dotychczasową wiedzę w literaturze przedmiotu dotyczącej wysokobiałkowych matryc mlecznych. Do kluczowych czynników decydujących o tych procesach należą: temperatura zeszklenia (Tg), plastyfikacja wywołana aktywnością wody, oddziaływania białko-białko i białko-minerał oraz niejednorodność składu powierzchniowego powstała podczas suszenia rozpyłowego. Czynniki te determinują przebieg zmian od lepkości powierzchniowej, przez niekontrolowaną aglomerację, aż po zbrylanie tworząc ciągłość procesów konsolidacji. W przeciwieństwie do matryc, w których kluczową rolę odgrywa laktoza, zbrylanie i aglomeracja w proszkach HPDP wynikają głównie z procesów restrukturyzacji białek oraz tworzenia wiązań międzycząsteczkowych; krystalizacja laktozy stanowi jedynie mechanizm wtórny w produktach o złożonym składzie. W pracy rozróżniono ponadto aglomerację celową (technologiczną) od konsolidacji zachodzącej podczas przechowywania oraz oceniono postępy w zakresie charakteryzowania mobilności cząsteczkowej i mapowania stabilności w oparciu o temperaturę Tg. Istnieją jednak istotne luki w wiedzy na temat powiązań między lokalnymi zmianami na powierzchni, redystrybucją minerałów a właściwościami chemicznymi mostków międzycząsteczkowych w rzeczywistych warunkach środowiskowych. Na zakończenie zaproponowano podejście do projektowania stabilności („stability by design”) oparte na analizie mobilności, integrujące skład, procesy technologiczne, architekturę cząstek oraz warunki przechowywania, które posłużą jako wytyczne przy opracowywaniu przyszłych preparatów HPDP o zwiększonej stabilności fizycznej i lepszym odzyskiwaniu funkcjonalności.

Odnośnik do oryginalnej pracy: https://www.mdpi.com/1420-3049/31/13/2230

Domagalska-Grędys M., Sagan A. & Czekaj M. (2026). Modelling Investment Decisions on Dairy Farms. Sustainability, 18(13), 6430. https://doi.org/10.3390/su18136430.

Streszczenie: Decyzje inwestycyjne rolników mogą kształtować ich zdolność do wdrażania praktyk zgodnych z celami zrównoważonego rozwoju. W artykule zidentyfikowano deklaratywną strukturę decyzji inwestycyjnych w polskich gospodarstwach mlecznych na podstawie badań ankietowych oraz różnych podejść teoretycznych (koncepcji zasobowej przedsiębiorstwa, podejścia instytucjonalnego, teorii opcji realnych, teorii behawioralnej oraz teorii planowanego zachowania). Celem badania jest identyfikacja czynników determinujących zakres i strukturę deklarowanych inwestycji rolniczych. Autorzy określili zależności między deklarowanymi inwestycjami a grupami zmiennych oraz zidentyfikowali osie inwestycyjne i wzajemne powiązania między nimi. Prognozowanie decyzji inwestycyjnych oparto na regresji logistycznej, modelu równań strukturalnych (SEM) służącym do porządkowania relacji oraz analizie korelacji resztowej wykorzystywanej do mapowania zależności i oceny efektu demaskowania korelacji. Efekt ten zakłada, że surowe korelacje między osiami inwestycyjnymi mogą ukrywać leżące u ich podstaw zależności resztowe. Stwierdzono, że deklarowane inwestycje w grunty rolne były związane z wielkością produkcji mleka i wydawały się powiązane z długoterminowymi celami rozwoju gospodarstwa. Wraz z wiekiem respondentów malała ich skłonność do inwestowania w produkcję zwierzęcą, natomiast starsi rolnicy wykazywali większą gotowość do podejmowania inwestycji związanych z energią. Wyniki sugerują, że deklarowane intencje inwestycyjne rolników mogą być zgodne z warunkami sprzyjającymi osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju dzięki ich potencjalnemu powiązaniu z trwałością ekonomiczną gospodarstw, efektywnością wykorzystania zasobów oraz rozwojem gospodarczym obszarów wiejskich. Uzyskane wyniki mogą mieć znaczenie dla kształtowania polityki publicznej, dostarczając przesłanek do projektowania instrumentów wsparcia mających na celu wzmacnianie zdolności adaptacyjnych gospodarstw rolnych w kontekście transformacji na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Odnośnik do oryginalnej pracy: https://www.mdpi.com/2071-1050/18/13/6430.

Wojewodzic T., Mikołajczyk J. (2026). Percepcja zadłużenia i możliwości akumulacji kapitału w gospodarstwach producentów mleka w Polsce wschodniej. Annals PAAAE, Vol. XXVIII , No. (2). https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.7782. 

Streszczenie: Gospodarstwa rolnicze dla rozwijania prowadzonej działalności muszą dysponować odpowiednimi środkami. Przy braku środków własnych producenci sięgają po kapitał zewnętrzny, a to przyczynia się do generowania zadłużenia. Celem badań była ocena postrzegania uciążliwości zadłużenia oraz możliwości akumulacji kapitału w gospodarstwach producentów mleka zlokalizowanych we wschodniej Polsce. Badanie ankietowe przeprowadzono w pierwszej połowie 2025 roku wśród właścicieli gospodarstw z województw podlaskiego, warmińsko-mazurskiego i podkarpackiego (łącznie 768 respondentów). Do badania wykorzystano standaryzowany formularz papierowy przekazywany przez pracowników skupu mleka. Badaniami objęto podmioty zróżnicowane pod względem wielkości, intensywności produkcji i strategii organizacyjnych. Wyniki badań wskazują, że wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstw i wielkości stad krów mlecznych zwiększa się skłonność do korzystania z kredytów oraz zwiększają się możliwości oszczędzania i inwestowania. Istotną rolę w kształtowaniu postaw inwestycyjnych odgrywa perspektywa sukcesji – gospodarstwa z następcą częściej deklarowały odkładanie części dochodów i korzystanie z finansowania zewnętrznego. Uzyskane wyniki sugerują, że zarówno zasoby produkcyjne, jak i czynniki społeczne mają istotny wpływ na orientację rozwojową gospodarstw mlecznych.

Pełny tekst publikacji do pobrania TUTAJ.

Parzonko A., Parzonko A. J., Wojewodzic T., & Czekaj M. (2026). The Role of Direct Payments in Shaping the Production Potential and Financial Performance of Dairy Farms: An Assessment for 2014–2023 in the Dominant Milk-Producing EU Countries. Agriculture, 16(10), 1106 https://doi.org/10.3390/agriculture16101106.

Streszczenie: Głównym celem niniejszego badania było przedstawienie i ocena wpływu płatności bezpośrednich i innych subsydiów skierowanych do gospodarstw mlecznych w ramach wytycznych Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) UE wdrożonych w latach 2014–2023 na ich wyniki finansowe i zmiany w kapitale własnym. Aby zawęzić problem badawczy, zakres analizy ograniczono do gospodarstw mlecznych z pięciu krajów UE o najwyższej produkcji mleka. Aby osiągnąć ten cel, w badaniu wykorzystano miary i wskaźniki ekonomiczne służące do oceny zasobów i wyników działalności rolniczej. Materiał empiryczny wykorzystany w analizie składał się z danych rachunkowych na poziomie gospodarstw rolnych zebranych w ramach Europejskiej Sieci Danych Rachunkowości Rolnej (FADN). Wyniki wskazują, że płatności bezpośrednie i inne subsydia miały bardzo istotny wpływ na dochody gospodarstw rolnych w analizowanych krajach. Średni udział płatności bezpośrednich w dochodach gospodarstw mlecznych w latach 2014–2023 w pięciu analizowanych krajach UE wahał się od 19,7% we Włoszech do 88,4% we Francji. Bez dopłat bezpośrednich przeciętne gospodarstwo mleczarskie poniosłoby straty finansowe z tytułu swojej działalności w okresach niesprzyjającej koniunktury na rynku mleka. Wprowadzony w 2023 r. nowy model dystrybucji dopłat bezpośrednich i innych dopłat, którego główną modyfikacją w porównaniu z poprzednim systemem było silniejsze powiązanie dopłat bezpośrednich z celami środowiskowymi, nie spowodował istotnych zmian ani w poziomie dopłat, ani w ich wpływie na wyniki finansowe gospodarstw mleczarskich. W 2023 r. średnia dopłata do hektara użytków rolnych w analizowanych gospodarstwach wyniosła 461,34 EUR, czyli o 19,88 EUR mniej niż w 2022 r.

Odnośnik do oryginalnej pracy: https://www.mdpi.com/2077-0472/16/10/1106.