Wojewodzic, T.; Augustyńska, I.; Zadrożny, P.; Minta, S. (2025). Soil Quality versus the Economic Results of Farms Specializing in Milk Production – Case Study of Poland. European Research Studies Journal, 4, 1194-1207. 

Streszczenie: Położenie geograficzne Polski zapewnia korzystne warunki naturalne dla hodowli bydła i produkcji mleka. Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na różnice w poziomie dochodów rolniczych i stawkach wynagrodzeń za pracę własną rolników i ich rodzin w gospodarstwach o zróżnicowanej ilości i jakości gruntów rolnych. W pracy przeprowadzono szczegółową analizę wyników ekonomicznych 1688 gospodarstw towarowych, które prowadziły nieprzerwanie rachunkowość swojej działalności rolniczej w latach 2005–2022 na potrzeby systemu FADN. Badanie potwierdziło, że rolnicy prowadzący działalność na gruntach rolnych o niższej jakości częściej specjalizowali się w produkcji mleka. Jednocześnie, pomimo relatywnie gorszej jakości użytkowanej ziemi, gospodarstwa specjalizujące się w produkcji mleka osiągnęły wyższą wartość dodaną brutto na jednostkę powierzchni, wyższe dochody gospodarstwa i większe potencjalne wynagrodzenie za własną pracę w porównaniu z innymi gospodarstwami. Ten wzorzec ekonomicznie uzasadnia ciągłą ekspansję wielkości gospodarstw i koncentrację produkcji. Wyniki analizy pokazują, że produkcja mleka może być realną alternatywą dla innych rodzajów działalności rolniczej, szczególnie w regionach o niższej jakości gleb. 

Pełen tekst publikacji do pobrania TUTAJ

Czekaj, M.; Parzonko, A. (2025). Regionalne możliwości skupu i przetwórstwa mleka z gospodarstw rolnych w Polsce (Regional possibilities of purchasing and processing milk from farms in Poland). Annals PAAAE, XXVII(2), 37-52.

Streszczenie: Przestrzenna specjalizacja produkcji mleka w Polsce jest procesem, który trwa już od wielu lat i jest związana z koncentracją przetwórstwa. Natomiast konsumpcja mleka i przetworów mlecznych nie jest uwarunkowana regionalnie, ale wynika z liczby konsumentów. Głównym celem artykułu jest przedstawienie regionalnych możliwości skupu mleka przez podmioty przetwórcze oraz jego konsumpcji przez mieszkańców danego regionu w zestawieniu z możliwościami produkcyjnymi regionu. Analizowano dane GUS za lata 2005 oraz 2018-2022, dotyczące wielkości produkcji, konsumpcji i przetwórstwa mleka z podziałem na województwa. Prowadzone analizy potwierdziły koncentrację produkcji mleka w trzech województwach: podlaskim, mazowieckim i wielkopolskim. W gospodarstwach zajmujących się produkcją mleka zlokalizowanych w województwach mazowieckim i wielkopolskim odnotowano wyższy poziom produkcji mleka w odniesieniu do wielkości skupu realizowanego na tym terenie. Oznaczało to konieczność sprzedaży mleka do podmiotów zlokalizowanych na terenie innych województw. Województwo podlaskie znalazło się w strefie względnego komfortu producenta mleka, gdyż produkcja była mniejsza od wielkości skupu, ale jednocześnie przekraczała wielkość konsumpcji w województwie. Porównanie danych za lata 2005 i 2018 wskazuje, że tylko w przypadku województwa lubuskiego nastąpiło przemieszczenie pomiędzy polami macierzy komfortu producentów mleka – z pola względnego dyskomfortu do strefy komfortu producenta mleka.

Pełny tekst publikacji do pobrania TUTAJ.

Sroka, W.; Marosz, M.; Satola L. et al. (2025). Zmiany rozmieszczenia i koncentracji bydła mlecznego w Polsce w latach 2010-2020 (Changes in the distribution and concentration of dairy cattle in Poland in 2010-2020). Annals PAAAE, XXVII(1), 221-235.

Streszczenie: Polskie rolnictwo przechodzi dynamiczne zmiany, wynikające zarówno z procesów gospodarczych, jak i polityki rolnej Unii Europejskiej, a szczególną uwagę zwraca transformacja sektora mlecznego. Celem badań była ocena zmian w rozmieszczeniu i koncentracji bydła mlecznego w Polsce w latach 2010-2020 oraz identyfikacja kluczowych tendencji w zakresie specjalizacji regionalnej produkcji mlecznej. Do analiz wykorzystano dane dotyczące liczby gospodarstw utrzymujących krowy mleczne i pogłowia bydła mlecznego w ujęciu regionalnym. Zastosowano metody analizy wskaźnikowej, w tym współczynniki koncentracji (CR4), indeks Giniego i lokalny iloraz specjalizacji (LQ). Dodatkowo wykorzystano analizę strukturalną i porównawczą w celu identyfikacji najważniejszych trendów. Wyniki badań wskazują na postępujący proces koncentracji chowu bydła mlecznego, wyrażający się zmniejszeniem liczby gospodarstw zajmujących się produkcją mleka i wzrostem udziału większych stad. Najsilniejsza koncentracja produkcji występowała w województwach podlaskim, mazowieckim i wielkopolskim, które łącznie odpowiadały za ponad 55% krajowego pogłowia krów mlecznych. Potwierdzono także proces specjalizacji regionalnej, czego dowodem były rosnące wartości wskaźnika LQ w województwach o wysokim udziale produkcji mlecznej. Uzyskane wyniki wskazują, że polskie rolnictwo podąża w kierunku coraz większej koncentracji produkcji mleka w większych gospodarstwach. Sprzyja to poprawie efektywności, ale jednocześnie prowadzi do marginalizacji mniejszych jednostek. 

Pełny tekst publikacji do pobrania TUTAJ.

Sroka,W.; Parzonko, A.; Wojewodzic, T.; Czekaj, M.; Luty, L.; Drab, A. (2025). Drivers of Milk Production Decisions on Polish Family Farms: A Classification Tree Approach. Agriculture, 15, 2250.

Abstract: Most Polish commercial dairy farms have expanded their production in recent years through herd increases and milk yield improvements. This study investigates internal and external drivers shaping farmers’ decisions regarding the future scale of milk production on family farms in Poland. The analysis is based on two sources of data. The primary input comes from a survey conducted in 2025 among 549 commercial dairy farms. To situate individual responses within a broader structural context, accounting data from 444 farms that continuously reported to the Polish FADN between 2005 and 2022 were used. Although not central to the analysis, these data illustrate long-term sectoral developments, particularly herd enlargement and resource concentration. The survey demonstrated a diversity of drivers shaping decisions to expand or stabilise milk production in the next five years. Farmers’ individual characteristics play a central role. The farmer’s perceived health and work ability (5-year horizon), as well as the availability of a successor, strongly influence the willingness to expand or maintain milk production levels. Other important factors include tangible resources, organisational capacity, and financial strength, such as herd size, agricultural land area, and investment capacity. This highlights the role of production potential and farm adaptability. External conditions such as land access, lease prices, and the market environment are not decisive by themselves but provide the background against which farmers evaluate their options. The study confirms that no single factor drives changes in dairy farms. What matters most is how farmers configure and align their available resources with external circumstances. The ability to combine human, physical, and financial capital in a coherent and strategic way is essential for shaping production strategies and ensuring the continuity of farm operations.

Pełny tekst publikacji do pobrania TUTAJ.